दाङ देउखुरी उपत्यका जडीबुटीको हिसाबले अव्वल

देउखुरी –  देउखुरी उपत्यका, लुम्बिनी प्रदेशको दाङ जिल्लामा अवस्थित, जैविक विविधतामा धनी क्षेत्र हो। यस क्षेत्रमा जडीबुटी तथा गैरकाष्ठ वन पैदावारको प्रचुर सम्भावना रहेको छ।

प्रदेश सरकारले जडीबुटी तथा गैरकाष्ठ वन पैदावारको विकासलाई प्राथमिकता दिएको छ, जसले देउखुरी उपत्यकामा जडीबुटीको उत्पादन र संरक्षणमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।

यद्यपि, हालसालैको समयमा देउखुरी उपत्यकामा जडीबुटीको अवस्थाबारे विशेष अध्ययन वा प्रतिवेदनहरूको अभाव देखिन्छ। त्यसैले, यस क्षेत्रमा जडीबुटीको वर्तमान स्थिति, उत्पादन, संरक्षण र व्यापार सम्बन्धी विस्तृत जानकारीका लागि स्थानीय वन कार्यालय, कृषि विभाग वा सम्बन्धित निकायसँग सम्पर्क गर्नु उपयुक्त हुनेछ।

दाङमा जडीबुटी उत्पादनमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। डिभिजन वन कार्यालयका अनुसार टिमुर, हर्रो, बर्रो, त्रिफला, लहरेगुर्जो, र मालागेडीको उत्पादन बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८०–०८१ मा ६ लाख किलो जडीबुटी उत्पादन भएको छ।

निजी वनबाट सबैभन्दा धेरै उत्पादन भएको जडीबुटीमध्ये टिमुर एक लाख ४९ हजार ६७० किलो, मालागेडी एक लाख ३९ हजार ६२० किलो, रिठा ८३ हजार ८७० किलो, तेजपात ४३ हजार ४५० किलो, काउलो ३६ हजार ५०० किलो, दालचिनी ३५ हजार २० किलो, र कालिकाठ २९ हजार ३७० किलो रहेका छन्।

वन डिभिजन कार्यालयका अनुसार चुत्रो ९४० किलो, अमला ५०० किलो, गुर्जो लहरा १ हजार किलो, र तिगेडी ६ हजार ४६० किलो उत्पादन भएको छ। कार्यालय प्रमुख मोहनप्रसाद श्रेष्ठका अनुसार जडीबुटी सङ्कलन इजाजत बापतको राजस्व सङ्कलन पनि क्रमशः सुधार हुँदैछ। आर्थिक वर्ष २०७८–०७९ मा रु ६ लाख ३८ हजार राजस्व सङ्कलन भएकोमा २०७९–०८० मा घटेर रु ५ लाख ६१ हजार ५ सयमा सीमित भएको थियो। यद्यपि आर्थिक वर्ष २०८०–०८१ मा रु ५ लाख ७६ हजार ७०० राजस्व सङ्कलन भएको छ।

टिमुर उत्पादनका लागि दाङ पकेट क्षेत्रका रूपमा विकास भइरहेको छ। बङ्गलाचुली गाउँपालिका, घोराही उपमहानगरपालिकाका वडा नं. १ र १८, तुलसीपुर उपमहानगरपालिका-१९, शान्तिनगर गाउँपालिका तथा अन्य पहाडी क्षेत्रमा यसको व्यापक उत्पादन भइरहेको छ।